Napisz do nas: info@cyfrowehistorie.pl

Cyfrowe

Historie

Mapa narracyjna

Oś czasu

Plakat animowany

TAK/NIE

W kilku blokach tematycznych staraliśmy się zawrzeć, różnorodny materiał poglądowy, ilustrujący kolejne omawiane zagadnienia. Są to fotografie, fragmenty filmów, diagramy, plakaty, osie czasu i materiał służący aktywnym formom pracy z uczniem. Chcieliśmy aby był on uzupełnieniem narracji odautorskiej oraz ułatwiał przyswajanie, często trudnych treści, uczniom, także tym którzy mają ogromne trudności z zapamiętaniem treści przekazywanych w formie tekstu pisanego – uczniom dyslektycznym.

 

Założyliśmy, że zawartość kolejnych rozdziałów powinna być, oprócz innej formy opowiadania historii, przydatną bazą do ćwiczenia z uczniami kluczowych kompetencji kształtowanych w trakcie edukacji historycznej, materiałem po który sięgną uczniowie zainteresowani szerszym ujęciem tematu (np. przygotowującego się do olimpiady historycznej, czy też innych konkursów z zakresu historii XX w.), jak też inspiracją do autorskiego planowania zajęć przez nauczycieli.

Umiejętność pracy z mapą, to jedna z kluczowych kompetencji koniecznych do nabycia w trakcie edukacji historycznej. Uczniowie często boją się mapy, a tym czasem to świetna pomoc. Jeżeli nauczymy uczniów jej wykorzystywania, będzie dla nich bardzo pożytecznym narzędziem ułatwiającym umieszczanie omawianych zagadnień w przestrzeni i czasie.

Formy pracy z mapą to cały wachlarz możliwości. Poniżej dwie propozycje wykorzystujące kartograficzne wizualizacje procesu kształtowania się granic Polski po I wojnie światowej oraz szlaku bojowego polskich formacji zbrojnych na frontach II wojny światowej.

 

Praca domowa: Po przeanalizowaniu map z prezentacji „Polacy na frontach II wojny światowej” uzupełnij poniższy tekst:

Po klęsce wrześniowej część żołnierzy polskich unikając niewoli niemieckiej lub sowieckiej przedostała się na terytorium ………., ………., ……… oraz…….. . Wielu z nich podjęło próbę przedostania się do …………, jednego z sojuszników Polski. W 1940 r. jednostki polskie  walczyły o .………. w Norwegii, oraz w walkach powietrznych w Bitwie o ………… W 1941 r. broniły twierdzy ……….. w  Afryce Północnej. Powstała po zawarciu układu Sikorski-Majski, powstała armia polska na terenie……., dowodzona przez gen. …………. ………….. W 1942 r. została ona ewakuowana na teren……….. . Powstały na jej bazie 2 Korpus Polski w 1944 r. wziął udział w walkach o wzgórze ………….., leżące na terenie………. . W 1943 r. pod kontrolą ZSRS powstała I Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Pierwszą bitwę z wojskami niemieckimi jednostka ta stoczyła pod …….. Przekształcona następnie w I Armię Wojska Polskiego, po przekroczeniu Bugu walczyła min. pod ………., w styczniu 1945 r. wkroczyła do ……….., a następnie brała udział w walkach na Wale Pomorskim min. o zdobycie………… . Część z nich brała udział w maju 1945 r. w szturmie…………… .

 

Ćwiczenie lekcyjne: Po przeanalizowaniu map oraz towarzyszących im informacji zawartych w prezentacji „Walka o granice” wypełnij poniższą tabelę:

 

Lp.

Lokalny Ośrodek Władzy

Obszar odziaływania

Czołowi przedstawiciele

Czas powstania

1.

Polska Komisja Likwidacyjna

 

 

 

2.

 

Śląsk Cieszyński

 

 

3.

 

 

Ignacy Daszyński

 

 

4.

 

 

 

Połowa listopada 1918 r.

 

Mapa narracyjna

Oś czasu

Plakat animowany

Praca z osią czasu to jedna z najbardziej uniwersalnych metod pracy z uczniami na lekcjach historii. Osie czasu świetnie sprawdzają się w opowiadaniu historii oraz wizualizacji zjawisk i procesów w niej zachodzących. Osi czasu możemy użyć przy przeglądzie wydarzeń, możemy też przy jej pomocy uwypuklić zdarzenia szczególnej wagi, co więcej możemy też podkreślić zjawiska, na które uczeń, być może, nie zwróciłby uwagi czytając np. tekst odautorski w podręczniku lub słuchając wykładu nauczyciela. Oś czasu to świetna metoda przyswajania i utrwalania materiału dla uczniów – wzrokowców.

 

Propozycje wykorzystania osi czasu:

Lekcja dotycząca bilansu II RP: Dzielimy uczniów na cztery grupy (odpowiadające następującym obszarom: polityka wewnętrzna, polityka zagraniczna, społeczeństwo, kultura i nauka, gospodarka), każda z nich dostaje duży arkusz papieru i kolorowe mazaki oraz posiada dostęp do komputera. W ciągu 15 min. uczniowie pracując w grupach mają, w oparciu o oś czasu zamieszczoną w rozdziale dot. II RP wybrać, ich zdaniem, pięć kluczowych wydarzeń z zakresu przydzielonego obszaru, zapisać je na plakacie i przygotować się do prezentacji swojego stanowiska wraz z argumentacją. W ten sposób nie tylko przypominamy najistotniejsze wydarzenia z dziejów II RP, ale ćwiczymy także kluczowe kompetencje: selekcja materiału oraz wypowiedź argumentacyjna.

Praca domowa z wykorzystaniem osi czasu z rozdziału II wojna światowa: Polecamy uczniom aby,  w oparciu o analizę osi czasu, opowiedzieli w jaki sposób kształtowały się stosunki polityczne pomiędzy Polską, a ZSRS w okresie 1939-1945 r.. Uczniowie mają także odpowiedzieć na pytanie, czy charakter tych relacji był stały, czy też zmienny oraz wskazać kluczowe momenty wzajemnych relacji. Stosując tę formę pracy kształtujemy umiejętność postrzegania wydarzeń historycznych jako proces, umiejętnego doboru faktów oraz dostrzegania skutków określonych wydarzeń dla wzajemnych relacji miedzy państwami. Uczniowie uświadamiają sobie również, że mają na nie wpływ bardzo różne przyczyny.

 

Ćwiczenie przedmaturalne: plakat zastosowany jako materiał do doskonalenia umiejętności analizy tego typu źródła. Każdy z uczniów posiada wydruk plakatu, jednocześnie jest on wyświetlany na tablicy multimedialnej.

Przechodzimy kolejne kroki :

  • Krytyka zewnętrzna źródła – uczniowie szukają elementów plakatu. Które mogą zawierać informacje pomocne w ustaleniu czasu powstania i miejsca (np. państwa) plakatu oraz jego autora lub zleceniodawcy.

  • Krytyka wewnętrzna źródła – uczniowie identyfikują postaci, symbole umieszczone na plakacie, następnie próbują wskazać wydarzenie lub zjawisko do którego plakat nawiązuje. Odczytują również teksty z plakatu (jeżeli występują one w językach innych niż j. polski należy postarać się o ich tłumaczenie). Następnie próbują zestawić treść napisów z grafiką plakatu. Dalej zastanawiamy się nad wymową wszystkich elementów plakatu, wskazujemy te, które zostały szczególnie uwypuklone.

  • Budowanie odpowiedzi na postawione pytania, polecenia – przykładowe zadanie:

  • Materiały do analizy: plakat „Do broni” zamieszczony w prezentacji „Walka o granice” („Wojna 1920 r.”) oraz odezwa Rządu Obrony Narodowej „Ojczyzna w niebezpieczeństwie” umieszczona w materiale podlinkowanym (rozdział: „Walka o granice”, podrozdział: „Wojna 1920 r.”).

 

Polecenia:

  1. Wyjaśnij co symbolizuje scena przedstawiona na plakacie „Do broni”

  2. Na podstawie analizy obu źródeł odpowiedz czy w obu przypadkach autorzy kierują do społeczeństwa to samo przesłanie. Uzasadnij swoją odpowiedź.

 

  • Wykorzystanie plakatu jako elementu narracji wykładu, którego część będzie naświetlała działania państwa w obliczu rosnącego zagrożenia bolszewickiego. Możemy przy okazji zapytać uczniów, czy kierowanie do odbiorcy przesłania w formie takiego plakatu było elementem propagandy państwa?

Umieszczone w cyfrowehistorie.pl plakaty mogą być także inspiracją do zorganizowania szkolnej wystawy (stacjonarnej lub wirtualnej) np. pod tytułem „II RP w plakacie okresu międzywojennego”. Takie działanie wymagałoby przeprowadzenia przez uczniów, pod kierunkiem nauczyciela, kwerendy w celu pozyskania skanów dodatkowych plakatów. Przy całym przedsięwzięciu uczniowie powinni pracować metodą projektu, która doskonale kształci umiejętność pracy w grupie.

Tak/Nie („Dwie Konstytucje”, „Spór o powstanie warszawskie")

Pierwszy z przywołanych materiałów może być wykorzystany na lekcji powtórzeniowej, dotyczącej ewolucji ustroju politycznego II RP. Można posłużyć się nim, w trakcie takich zajęć, w dwojaki sposób. Najprostszy i bezpośredni, czyli wspólne z uczniami omówienie zagadnienia z wykorzystaniem prezentacji jako ilustracji. Ze względu na zwięźle opracowane, za pomocą przystępnego języka informacje, oraz prostą, przejrzystą i za razem sugestywną grafikę, uczeń ma szanse na zapamiętanie ważnych treści na zasadzie kojarzenia. Ułatwi, to pracę szczególnie uczniom mającym trudności w skupieniu uwagi nad dłuższym tekstem, często „najeżonym” specjalistycznym słownictwem. Innym pomysłem jest możliwość posłużenia się nim w pracy z uczniami, od których wymagamy samodzielności, umiejętności segregacji i syntezy informacji oraz ich systematyzacji. Są to kompetencje niezbędne do pomyślnego napisania matury z historii. W tym wypadku możemy uczniom zlecić samodzielne przygotowanie (np. w ramach pracy domowej) katalogu informacji dotyczących omawianych w prezentacji treści, z uwzględnieniem jej struktury zagadnieniowej. Następnie w trakcie zajęć, po omówieniu przez uczniów kolejnych zagadnień, sukcesywnie wyświetlać kolejne plansze jako sprawdzenie prawidłowości podanych przez nich informacji lub w celu ich uzupełnienia.

 

Drugi z materiałów traktować jako pomoc w  przygotowaniu klasy do wzięcia udziału w dyskusji oxfordzkiej np. wokół tezy: „Decyzja o wybuchu powstania warszawskiego była błędna”, Przygotowując się do niej należy zebrać pakiet argumentów do obalenia lub obrony faktu słuszności wydania, przez ówczesne władze polskie, decyzji o wybuchu powstania warszawskiego. Informacje zawarte w prezentacji, to zarówno przykłady gotowych argumentów, jak też wskazówek na czym je opierać i za pomocą jakich odwołań budować linię obrony bądź obalania postawionej tezy.  Taka lekcja jest wartością samą w sobie ponieważ nie tylko kształci i doskonali kompetencje wcześniej wspomniane, ale dodatkowo uczy publicznych wystąpień, przejrzystości wypowiedzi itp. Przytoczone w prezentacji fragmenty wypowiedzi, źródeł normatywnych i opracowań oraz ich różne datowanie daje dodatkowe możliwości: analiza źródła pisanego różnej proweniencji, także pod kątem stawiania uczniom pytania czy wpływ na ocenę powstania miały takie czynniki jak czas powstania źródeł oraz funkcja czy rola jaką pełnili ich autorzy?

 

Niezależnie od powyższych propozycji obie prezentacje mogą realnie wspomóc uczniów w budowaniu planów wypracowań odwołujących się do opracowanej tematyki.